Wie nu met een boswachter langs de waterkant loopt, ziet iets dat steeds vaker terugkomt. Troebel water, kale bodems en een stilte onder het oppervlak. Waterplanten verdwijnen en daarmee verdwijnen schuilplekken en kraamkamers voor insecten, vissen, vogels en amfibieën. Een kettingreactie in gang gezet door de Amerikaanse rivierkreeft.
Amerikaanse rivierkreeft
De Amerikaanse rivierkreeft is een nieuwe soort in onze natuur. Hij knipt en eet waterplanten weg en woelt de bodem om. Daardoor komt slib in het water. Het licht wordt weggenomen en waterplanten krijgen minder kans om terug te komen. Wat resteert is een ecologisch arme sloot.
Fotocredits introfoto: Wiebrig Krakau.
Schade aan oevers
Daarnaast graven Amerikaanse rivierkreeften gangen en holen in de oevers. Die gangen maken de slootkant gevaarlijk instabiel: randen brokkelen af, delen zakken het water in, en onderhoud (baggeren) wordt alsmaar ingewikkelder en duurder. Hoe langer we wachten, hoe groter de schade en hoe hoger de kosten om die schade te herstellen.

Holland
Foto: Mabel Amber, op Pixabay.
Krabbescheer
Dit verschijnsel zien we in heel Zuid-Holland en daarbuiten, maar pijnlijk duidelijk in de Krimpenerwaard, het open veenweidelandschap vlak bij Rotterdam en Gouda. De waterplant krabbescheer bijvoorbeeld was eerder volop aanwezig, cruciaal voor het bestaan van de groene glazenmaker, een zeldzame libel die zijn eitjes afzet in die planten. Nu is de krabbescheer verdwenen en daarmee ook de basis waarop de groene glazenmaker kan voortbestaan. Ook zwarte sterns broeden vaak op krabbescheer. Verdwijnt de plant, dan verdwijnt een belangrijke natuurlijke nestplek.
Natura 2000
In de Vijfheerenlanden, tussen Utrecht en Gorinchem, zien we hetzelfde patroon. Onder meer in en rond polder Achthoven, dat deel uitmaakt van Natura 2000-gebied Zouweboezem, staat de kwetsbare kamsalamander onder druk. Deze soort zet haar eitjes één voor één af, zorgvuldig gevouwen in waterplanten. Juist die waterplanten worden door Amerikaanse rivierkreeften weg geknaagd. Bovendien eten rivierkreeften eitjes en larven. Als voortplanting stopt, verdwijnt een populatie onvermijdelijk.
Herstel leefgebied
Zuid-Hollands Landschap doet als terreinbeheerder wat ze kan. Maar dit is een systeemprobleem dat je niet met een paar projecten of een tijdelijke impuls oplost. Waterkwaliteit, biodiversiteit, oeverstabiliteit, beheerlast en kosten grijpen in elkaar. Een integrale aanpak is noodzakelijk. Effectief en verantwoord terugdringen van rivierkreeften, herstel van waterplanten en leefgebied, en watersystemen weerbaar maken, met langdurige monitoring en beheer. Daarom roepen Zuid-Hollands Landschap de Tweede Kamer op tot actie.
Concreet vragen aan de landelijke politiek
- Aanpassing van wet- en regelgeving zodat effectief en verantwoord vangen van de Amerikaanse rivierkreeft op grotere schaal mogelijk wordt.
- Structureel budget voor aanpak, herstel en preventie. Dit maakt monitoring, langdurig beheer en maatregelen als natuurvriendelijke oevers mogelijk.
- Een samenhangende aanpak met duidelijke doelen en samenwerking tussen overheden, terreinbeheerders en waterbeheerders. Niet versnipperd per plek.
De oproep wordt gesteund door Hoogheemraadschap van Delfland, LTO Noord, Utrechts Landschap en Landschap Noord-Holland.
Petitie
Brede steun laat zien dat het hier niet gaat om één belang of één hoek van het land, maar om een gezamenlijke opgave. Om die urgentie zichtbaar te maken, loopt er in maart een petitie. De verzamelde handtekeningen zullen worden aangeboden aan Tweede Kamerleden. De petitie is een middel, geen eindpunt: het echte werk is dat Nederland nu kiest voor een effectieve aanpak.
Meer over de Nederlandse natuur
Lees ook deze berichten op GroenVandaag:
WWF: ‘Nederlandse natuur in grote problemen’
Nieuw lespakket brengt natuur in het klaslokaal
Natuurlijk is het thema van de Maand van de Geschiedenis
Stikstofexpert worden? Lees hier de mogelijkheden!
Deltaplan voor herstel biodiversiteit platteland
Pleidooi biodiversiteit en groene variatie
Leefomgeving opwaarderen met openbaar groen